HERBAL GARDEN

DEEN DAYAL KAMDHENU GOUSHALA SAMITI, FARAH, MATHURA

पूग

Classification

Synoyms

पूग
सुपारी
पाषाणफल
वातहर सुपारी
कषायसुपारी

Habit

मध्यम से बड़े आकार का पाम वृक्ष

Habitat

भारत के कर्नाटक, केरल, तमिलनाडु, पश्चिम बंगाल और उत्तर-पूर्व के उष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में पाया जाता है। इसे बागानों और तटीय क्षेत्रों में उगाया जाता है।

Morphology

  • वृक्ष: 15–20 मीटर ऊँचा, सिंगल ट्रंक
  • पत्ते: लंबे, तने से निकलने वाले, पंखुड़ियों जैसे
  • फूल: छोटे, पीले-हरे
  • फल: सुपारी बीज वाले, हरे से पीले, अंडाकार
  • बीज: सुपारी बीज, कठोर, औषधीय

Chemical Composition

Alkaloids: Arecoline, Arecaidine, Guvacine
Tannins
Flavonoids
Polyphenols
Fatty oils
Starch
Carbohydrates

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त, कषाय
Guna- रूक्ष, लघु
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- कृमिघ्न, अतिसारनाशक, मूत्रल, कफवातशामक, रक्तस्रावरोधक, त्वकशोधन
Doshakarma- वात-कफ और पित्त शामक

Medicinal uses

कृमिरोग और अजीर्ण
अतिसार
मूत्रविकार
रक्तस्राव
त्वचा रोग
वात-कफ विकार
हृदय दुर्बलता

Useful Part

बीज (सुपारी), पत्ते, तना

Doses

चूर्ण: 2–5 gm
क्वाथ: 30–50 ml
बीज: 1–2 बीज प्रतिदिन (औषधीय उपयोग में)

Important Formulation

पूगादि चूर्ण
सुपारी क्वाथ
वातशामक एवं कृमिघ्न योग

Shloka

पूगः कटु तिक्तः रूक्ष उष्णो वातकफशामकः।
कृमिस्निग्धनाशकः अतिसाररोधकः स्मृतः॥
"पूगोलघुस्तिक्तःकषायःकटुरुष्णकः।
कफवातहरःश्लेष्मशूलकृमिनाशनः॥" (भावप्रकाशनिघण्टु)

Hindi Name​

पूग, सुपारी

English Name

Areca nut, Betel nut

Botanical Name

Areca catechu Linn.

Family

Arecaceae

Scroll to Top