HERBAL GARDEN

दन्ती

Classification

Synoyms

दन्तिका
निकुम्भा
वृषा
कुष्ठहा

Habit

झाड़ीदार, बहुवर्षीय

Habitat

भारत के उष्णकटिबंधीय एवं उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में, विशेषकर हिमालय की तराई, बंगाल, असम, मध्यप्रदेश, महाराष्ट्र, आंध्रप्रदेश, एवं केरल में पाई जाती है।

Morphology

  • पौधा – 0.9 से 1.8 मीटर ऊँचाई का झाड़ीदार
  • पत्ते – बड़े, अंडाकार, गहरे हरे रंग के
  • फूल – लाल या बैंगनी आभा लिए, गुच्छों में
  • फल – कैप्सूल के रूप में, छोटे, त्रिखण्डी
  • बीज – भूरे या काले, अंडाकार

Chemical Composition

दन्तीन, रेजिन, टैनिन, ग्लाइकोसाइड्स, फैटी ऑयल, बालियोस्पर्मिन

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त
Guna- लघु, तीक्ष्ण
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- विरेचक, कृमिनाशक, शोथहर, कुष्ठहर, हृदयबल्य
Doshakarma- कफ-वात नाशक, पित्तवृद्धिक

Medicinal uses

कब्ज एवं पेट के विकार में
कृमिरोग (आंतों के कीड़े) में
त्वचा रोग एवं कुष्ठ में
शोथ (सूजन) में
यकृत विकार में
जलोदर में

Useful Part

मूल (Root), बीज

Doses

मूल चूर्ण – 250–500 मि.ग्रा. (सावधानीपूर्वक)
बीज चूर्ण – 100–250 मि.ग्रा.

Important Formulation

दन्तीवटी
त्रिवृत लवण
अरण्डदन्ती चूर्ण

Shloka

दन्ती कटु तिक्ता लघु तीक्ष्णोष्णा कटुविपाका च।
विरेचना कृमिनुत्ता कण्डू कुष्ठार्शसां नाशिनी॥
दन्ती तिक्तोष्णवातघ्नी कटुका दीपनी परा।
भेदिनी रेचक़ी तीव्रा शोफगुल्मकफापहा॥

Hindi Name​

दन्ती

English Name

Wild Croton

Botanical Name

Baliospermum montanum Muell.-Arg.

Family

Euphorbiaceae

Scroll to Top