HERBAL GARDEN

बदर

Classification

Synoyms

कूल
कोल
राजकूल
बदर
कूलक
घनफल

Habit

मध्यम आकार का पतझड़ी वृक्ष या झाड़ी

Habitat

भारत के शुष्क एवं उप-शुष्क क्षेत्रों में, विशेषकर राजस्थान, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, गुजरात एवं दक्षिण भारत के कुछ भागों में

Morphology

  • ऊँचाई: 5–12 मीटर
  • तना: धूसर-भूरे रंग की खुरदरी छाल
  • पत्ते: अंडाकार, चमकदार, किनारों पर महीन दाँतेदार
  • फूल: छोटे, हरे-पीले रंग के, गुच्छों में
  • फल: गोल या अंडाकार, लाल-भूरा या पीला-नारंगी, गूदा मीठा
  • काँटे: सीधे या हल्के मुड़े हुए, पत्तियों के पास

Chemical Composition

फ्लावोनोइड्स
स्टेरोल
सेपोनिन्स
टैनिन
विटामिन A, C
कैल्शियम, फॉस्फोरस, आयरन
प्रोटीन और फाइबर

Guna-Karma

Rasa- मधुर, अम्ल (फल), कषाय (छाल)
Guna- गुरु, स्निग्ध
Virya- शीत
Vipaka- मधुर
Karma- बल्य, पुष्टिकारक, वात-पित्त शामक, रक्तवर्धक, शीतल, मूत्रल
Doshakarma- वात-पित्त शामक

Medicinal uses

फल: बलवर्धक, पोषक, प्यास और थकान दूर करने में सहायक
पत्ते: नेत्र रोग एवं अल्सर में लेप
छाल: अतिसार, रक्तस्राव, सूजन में काढ़ा
बीज: निद्राजनक, मानसिक तनाव कम करने में सहायक
त्वचा रोगों में पत्तों का क्वाथ स्नान हेतु

Useful Part

फल, पत्ते, बीज, छाल

Doses

फल का गूदा: आवश्यकता अनुसार
छाल का काढ़ा: 50–100 ml
बीज चूर्ण: 1–3 g

Important Formulation

कुल्यादि चूर्ण
बदर फला अवलेह
फल घृत

Shloka

बदरो मधुरो हृद्यः पित्तवातहरः स्मृतः।
बल्यः स्निग्धः शीतलश्च तृप्तिदः पुष्टिवर्धनः॥
कूलंमधुरंस्निग्धंगुरुशीतंकषायकम्।
बल्यंत्वच्यंचवृष्यंचत्रिदोषघ्नंविशेषतः॥

Hindi Name​

बेर, बदर

English Name

Indian Jujube, Jujube Fruit

Botanical Name

Zizyphus jujuba Lam.

Family

Rhamnaceae

Scroll to Top