HERBAL GARDEN

Vantulasi

Classification

Synoyms

तुलसी, कृष्ण तुलसी, मीठी तुलसी

Habit

सुगंधित झाड़ीदार पौधा, 0.3–1 मीटर ऊँचा, घने पत्तों वाला

Habitat

उष्णकटिबंधीय और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्र; बगीचों और घरों में उगाया जाता है

Morphology

  • पत्तियाँ: लांबीदार, हरी, सुगंधित
  • फूल: छोटे, सफेद या बैंगनी, मंझले झुंड में
  • तना: हरा, रसयुक्त, मृदु
  • बीज: छोटे, काले, लघु और सुगंधित

Chemical Composition

फ्लेवोनॉइड्स, टरपेनॉइड्स, एथेरियल ऑयल (बेसिलिक एसिड, यूजेनॉल)
एंटीऑक्सीडेंट, एंटीबैक्टीरियल और एंटीइंफ्लेमेटरी यौगिक

Guna-Karma

Rasa- कटु, मधुर
Guna- लघु, रसयुक्त
Virya- उष्ण
Vipaka- मधुर
Karma- ज्वरनाशक, श्वसन रोग निवारक, पाचन और त्वचा रोग निवारक
Doshakarma- वात और पित्त दोष संतुलक; कफ पर हल्का प्रभाव

Medicinal uses

ज्वर, खांसी और श्वसन समस्याओं में उपयोगी
पाचन शक्ति बढ़ाने में लाभकारी
त्वचा रोग (खुजली, फोड़े) में सहायक
मानसिक ताजगी और तनाव कम करने में लाभकारी

Useful Part

पत्तियाँ, फूल, बीज

Doses

पत्तियाँ: 5–10 g काढ़ा या चूर्ण
फूल: 2–5 g
बीज: 1–3 g, आयुर्वेदिक मिश्रण में

Important Formulation

तुलसी का काढ़ा (ज्वर और श्वसन रोग में)
पत्तियों का रस (पाचन और मानसिक स्वास्थ्य हेतु)
आयुर्वेदिक तेल और मलहम

Shloka

“कटुकं मधुरं रसयुक्तं वातपित्तनाशकं च।
तुलसीपत्तिफूलबीजं शरीरसुखप्रदम्॥”

Hindi Name​

तुलसी, नीली तुलसी, इटालियन तुलसी

English Name

Sweet Basil, Italian Basil

Botanical Name

Ocimum basilicum L.

Family

Lamiaceae

Scroll to Top