HERBAL GARDEN

Vidhara

Classification

Synoyms

सर्वनंदिनी, Vriddhadaru, Shankhini

Habit

बढ़ती हुई लता (climbing vine), 3–10 मीटर लंबी, बेल जैसी संरचना

Habitat

उष्णकटिबंधीय और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्र; भारत और अफ्रीका में उपजाऊ मिट्टी में उगता है

Morphology

  • पत्तियाँ: बड़े, हृदय-आकार के, गहरे हरे रंग के
  • फूल: बैंगनी या नीले रंग के, बड़े, तने और शाखाओं पर उगते हैं
  • फल: लम्बे या अंडाकार कटु फल, बीज अंदर स्थित
  • तना: लम्बी बेल, पतली शाखाओं वाली

Chemical Composition

एल्कलॉइड्स (LSA – Lysergic Acid Amide)
फ्लेवोनॉइड्स, टैनिन्स
एंटीऑक्सीडेंट यौगिक

Guna-Karma

Rasa- कटु, थोड़ा कड़वा
Guna- रुक्ष, हल्का भारी
Virya- उष्ण
Vipaka- मधुर
Karma- स्नायुशक्ति बढ़ाने वाला, मानसिक तनाव कम करने वाला, मानसिक शक्ति वर्धक
Doshakarma- वात और कफ दोष निवारक; पित्त संतुलित

Medicinal uses

मानसिक तनाव, चिंता और नींद की समस्याओं में उपयोगी
स्नायुशक्ति और मांसपेशियों की ताकत बढ़ाने में सहायक
पारंपरिक रूप से शक्ति वर्धक और आयुर्वेदिक तंत्रिकाओं के लिए उपयोगी
हल्की एंटी-इंफ्लेमेटरी और एंटीऑक्सीडेंट क्रिया

Useful Part

बीज, पत्तियाँ, जड़

Doses

बीज: 1–2 बीज (सावधानीपूर्वक, आयुर्वेदिक परामर्श अनुसार)
पत्तियाँ और जड़: 5–10 g काढ़ा या चूर्ण रूप में

Important Formulation

बीज का आयुर्वेदिक चूर्ण (शारीरिक और मानसिक शक्ति हेतु)
पत्तियों और जड़ों का काढ़ा (तनाव निवारक)

Shloka

“कटुकं रुक्षं स्नायुवर्धकं मानसिकशक्तिवर्धकं च।
सर्वनंदिनीबीजपत्ताजड़ं शरीरसुखप्रदम्॥”

Hindi Name​

सर्वनंदिनी, हाथी बेल

English Name

Elephant Creeper, Hawaiian Baby Woodrose

Botanical Name

Argyreia nervosa (Burm. f.) Bojer

Family

Convolvulaceae

Scroll to Top