HERBAL GARDEN

Mousami

Classification

Synoyms

निम्बूक, मधुकर्कटी (क्षेत्रीय/साहित्यिक प्रयोग)

Habit

छोटा सदाबहार वृक्ष

Habitat

उष्ण एवं उपोष्ण जलवायु; भारत, भूमध्यसागरीय क्षेत्र, दक्षिण एशिया

Morphology

  • वृक्ष 3–5 मीटर ऊँचा
  • पत्तियाँ चमकदार, अंडाकार
  • फूल श्वेत, सुगंधित
  • फल गोल/अंडाकार, छिलका पतला, रंग हल्का पीला-हरा
  • रस प्रचुर, स्वाद खट्टा-मीठा

Chemical Composition

विटामिन-C, सिट्रिक एसिड, फ्लेवोनॉयड्स, पेक्टिन, आवश्यक तेल (लिमोनीन), शर्करा, खनिज लवण

Guna-Karma

Rasa- मधुर, अम्ल
Guna- लघु, स्निग्ध
Virya- शीत
Vipaka- मधुर
Karma- दीपन, पाचन, तृष्णानाशक, रक्तशोधक
Doshakarma- पित्तशामक, वात-कफ को संतुलित करता है (अत्यधिक सेवन कफ बढ़ा सकता है)

Medicinal uses

पाचन शक्ति बढ़ाने में
गर्मी, प्यास एवं थकान में
विटामिन-C की कमी (स्कर्वी) में सहायक
हल्के यकृत विकारों में उपयोगी
मूत्रवर्धक व रक्तशोधक

Useful Part

फल, फल का रस, छिलका

Doses

ताजा रस: 10–20 ml (या चिकित्सक की सलाह अनुसार)

Important Formulation

निम्बूक स्वरस, शरबत-ए-मौसमी (घरेलू प्रयोग)

Shloka

“अम्लो मधुरसः शीतो दीपनः पित्तनाशनः।
निम्बूकः कफवातघ्नः पाचनः तृष्णानाशनः॥

Hindi Name​

मौसमी, मीठा नींबू

English Name

Sweet Lime

Botanical Name

Citrus limetta Risso

Family

Rutaceae

Scroll to Top