HERBAL GARDEN

DEEN DAYAL KAMDHENU GOUSHALA SAMITI, FARAH, MATHURA

लक्ष्मणा

Classification

Synoyms

लक्ष्मणा
शूलहरिणी
वातहरिणी

Habit

झाड़ी, कांटेदार, लगभग 0.5–1.5 मीटर ऊँची

Habitat

भारत में खुले मैदान, खेत, मार्ग किनारे और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में उगती है।

Morphology

  • ऊँचाई: 0.5–1.5 मीटर
  • तना: कांटेदार, हरा, शाखायुक्त
  • पत्ते: लम्बे, नुकीले, गहरे हरे
  • फूल: बैंगनी या नीले, छोटे, सितारे जैसे
  • फल: लाल या पीले रंग के छोटे बेरी जैसे
  • बीज: छोटे, गोल

Chemical Composition

एल्कलॉइड्स (Solanine, Solasodine)
फ्लेवोनॉइड्स
टैनिक एसिड
सैपोनिन्स
एंटीऑक्सीडेंट यौगिक

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त
Guna- हल्का, सुखद
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma-वात-पित्त शमन, ज्वर नाशक, सूजन निवारक, त्वचा रोग निवारक, व्रण और चोट निवारक क
Doshakarma- वात और पित्त शामक, कफवर्धक (अत्यधिक सेवन पर)

Medicinal uses

पत्ते – वात और पित्त विकार, ज्वर और सूजन कम करने में उपयोगी
फल – त्वचा रोग और ज्वर में लाभकारी
तना – व्रण और चोट में बाहरी उपयोग
अर्क – रक्तशोधन और सूजन निवारक

Useful Part

पत्ते
फल
तना

Doses

पत्ते का रस या काढ़ा: 10–20 ml
फल: 2–5 फल / दिन
तना का लेप: घाव और व्रण पर बाहरी उपयोग

Important Formulation

लक्ष्मणा पत्ते का रस (वात-पित्त विकार और ज्वर में)
फल और तना का लेप (त्वचा रोग और व्रण में)

Shloka

लक्ष्मणापत्रं वातपित्तशामकम् ज्वरहरं च।
त्वचारोगनाशकं व्रणनाशकं सदा।।

Hindi Name​

लक्ष्मणा, जंगली बैगन

English Name

Sticky Nightshade, Litchi-leaved Nightshade

Botanical Name

Solanum sisymbriifolium Lam.

Family

Solanaceae

Scroll to Top