HERBAL GARDEN

झंडू

Classification

Synoyms

गेंदा
झंडू
सुवर्णपुष्पा

Habit

मध्यम आकार का बारहमासी पौधा, 0.5–1.2 मीटर ऊँचा

Habitat

गर्म और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में सामान्य रूप से बगीचों, मार्ग और खेतों में उगता है।

Morphology

  • ऊँचाई: 0.5–1.2 मीटर
  • तना: सीधा, हरा, शाखायुक्त
  • पत्ते: pinnate, हरे, दुर्गंध रहित
  • फूल: बड़े, पीले या नारंगी, घुंघराले, गुच्छों में
  • फल: ड्राई कैप्सूल
  • बीज: छोटे, भूरे

Chemical Composition

फ्लेवोनॉइड्स
टेरपीनॉइड्स
कारोटिनॉयड्स
अल्कलॉइड्स
एंटीऑक्सीडेंट यौगिक

Guna-Karma

Rasa- कषाय, कटु
Guna- हल्का, सुखद
Virya- शीतल
Vipaka- मधुर
Karma- वात-पित्त शमन, ज्वर नाशक, त्वचा रोग निवारक, सूजन नाशक
Doshakarma- वात और पित्त शामक, कफवर्धक (अत्यधिक सेवन पर)

Medicinal uses

फूल – वात और पित्त विकार, त्वचा रोग, ज्वर नाशक
पत्ते – सूजन, त्वचा रोग और ज्वर नाशक
अर्क – त्वचा रोग और संक्रमण निवारक

Useful Part

फूल
पत्ते
तना

Doses

फूल का काढ़ा – 20–30 ml
पत्ते का रस – 10–20 ml
सूखा फूल चूर्ण – 1–2 ग्राम

Important Formulation

झंडू फूल का रस (त्वचा रोग और ज्वर में)
पत्ते का काढ़ा (सूजन और वात-पित्त विकार में)

Shloka

झंडूपुष्पं वातपित्तशामकं हि।
त्वचारोगनाशकं ज्वरनाशकं च सदा।।

Hindi Name​

झंडू, गेंदा, टेगेटेस

English Name

Marigold, African Marigold, Mexican Marigold

Botanical Name

Tagetes erecta L.

Family

Asteraceae

Scroll to Top