HERBAL GARDEN

शताह्वा/ शतपुष्पा

Classification

Synoyms

शतपुष्पा
सुगन्धा
सात्म्या
शुभा

Habit

एकवर्षीय सुगंधित औषधीय पौधा (Annual aromatic herb)

Habitat

भारत के अधिकांश भागों में शीत ऋतु में बोया जाता है। खेतों, बाग-बगिचों, रसोई बागानों में पाया जाता है।

Morphology

  • तना: सीधा, शाखायुक्त
  • पत्तियाँ: बारीक, विभाजित, सुईनुमा
  • फूल: पीले रंग के, गुच्छेदार (compound umbel)
  • फल/बीज: लम्बे, अंडाकार, हल्के भूरे रंग के, तीव्र सुगंधित

Chemical Composition

फ्लेवोनॉइड्स
टेरपीन
फिक्स्ड ऑइल
एसेंशियल ऑइल (D-Carvone, Limonene)
प्रोटीन, फाइबर
मिनरल्स – कैल्शियम, आयरन, मैग्नीशियम

Guna-Karma

Rasa- तिक्त, कटु
Guna-लघु, स्निग्ध
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- दीपन, पाचन, वातकफनाशक, स्तन्यजनन, गर्भाशय उत्तेजक, कृमिनाशक, शूलहर
Doshakarma- वात एवं कफ शामक

Medicinal uses

पाचन सुधारक, अजीर्ण और शूल में उपयोगी
नवप्रसूता स्त्रियों में स्तन्यवर्धन हेतु
मासिक धर्म अनियमितता में लाभकारी
पेट में गैस, ऐंठन, अफारा में उपयोगी
शिशु रोगों में (जैसे शूल/कॉलिक)
ज्वर व कफ में काढ़ा लाभकारी
कृमिनाशक

Useful Part

बीज (फल)
पत्तियाँ

Doses

चूर्ण (बीज): 1–3 ग्राम
क्वाथ: 10–20 ml
बीज का काढ़ा: 5–10 ml
बच्चों के लिए क्वाथ: 1–5 ml (अनुपान अनुसार)

Important Formulation

शतपुष्पादि चूर्ण
शतपुष्पा क्वाथ
शतपुष्पा सिद्ध घृत
शूलहर कल्प

Shloka

शतपुष्पा तिक्तकषाया स्निग्धोष्णा दीपनापचाः।
शूलघ्नी स्तन्यवृद्धिश्च गर्भाशयसङ्कोचिनी॥ (भावप्रकाश)

Hindi Name​

सुआ, सौवा, शतपुष्पा

English Name

Dill, Indian Dill

Botanical Name

Anethum graveolens Linn.

Family

Apiaceae

Scroll to Top