HERBAL GARDEN

शर

Classification

Synoyms

शर
मुञ्ज
त्रण
काश
तृणजाति

Habit

बहुवर्षायु, सीधी बढ़ने वाली लंबी घास

Habitat

भारत में गंगा-यमुना के मैदानों, राजस्थान, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, पंजाब, बिहार आदि राज्यों में नदी तट, आर्द्रभूमि एवं रेतीली जगहों पर प्रचुर मात्रा में पाई जाती है।

Morphology

  • ऊँचाई – 2–3 मीटर तक
  • तना – लंबा, मजबूत, खोखला
  • पत्तियां – लंबी, संकरी, धारदार, हरी
  • फूल – गुच्छेदार, पंखदार पुष्पगुच्छ (panicle)
  • फल – छोटे, दानेदार
  • जड़ – रेशेदार, गहरी पैठने वाली

Chemical Composition

फ्लेवोनॉयड्स
ग्लाइकोसाइड्स
शर्करा (Sugar compounds)
खनिज लवण (पोटेशियम, कैल्शियम)
फाइबर

Guna-Karma

Rasa- मधुर, कषाय
Guna-गुरु, शीतल, स्निग्ध
Virya- शीत
Vipaka- मधुर
Karma- मूत्रल, दाहशामक, रक्तपित्तहर, पित्तशामक, तृष्णानाशक
Doshakarma- पित्त-कफ शामक

Medicinal uses

मूत्रकृच्छ्र एवं मूत्ररोगों में लाभकारी
रक्तपित्त एवं अतिसार में उपयोगी
पित्तजन्य ज्वर एवं तृष्णा निवारण
मूत्रल एवं शीतल प्रभाव
दाह, शोथ और रक्तविकारों में

Useful Part

मूल (जड़), तना

Doses

क्वाथ – 40–50 मि.ली.
चूर्ण – 3–6 ग्राम

Important Formulation

शरादि गण (चरक संहिता में वर्णित), शर मूल क्वाथ

Shloka

"शरो मुञ्जस्त्रणं काशः शीतलं पित्तनाशनम्।
दाहतृष्णाप्रशमनं मूत्रलञ्च विशेषतः॥"
"शरःकषायःशीतश्चमूत्रकृच्छ्रनिवारणः।
पित्तदाहहरोहृद्यःरक्तपित्तप्रशान्तकः॥" (आयुर्वेदसंग्रह)

Hindi Name​

मुंज, सरकंडा, शर

English Name

Munj Grass, Indian Saccharum Grass

Botanical Name

Saccharum munja Roxb.

Family

Poaceae (Gramineae)

Scroll to Top