HERBAL GARDEN

पूग

Classification

Synoyms

पूग
सुपारी
पाषाणफल
वातहर सुपारी
कषायसुपारी

Habit

मध्यम से बड़े आकार का पाम वृक्ष

Habitat

भारत के कर्नाटक, केरल, तमिलनाडु, पश्चिम बंगाल और उत्तर-पूर्व के उष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में पाया जाता है। इसे बागानों और तटीय क्षेत्रों में उगाया जाता है।

Morphology

  • वृक्ष: 15–20 मीटर ऊँचा, सिंगल ट्रंक
  • पत्ते: लंबे, तने से निकलने वाले, पंखुड़ियों जैसे
  • फूल: छोटे, पीले-हरे
  • फल: सुपारी बीज वाले, हरे से पीले, अंडाकार
  • बीज: सुपारी बीज, कठोर, औषधीय

Chemical Composition

Alkaloids: Arecoline, Arecaidine, Guvacine
Tannins
Flavonoids
Polyphenols
Fatty oils
Starch
Carbohydrates

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त, कषाय
Guna- रूक्ष, लघु
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- कृमिघ्न, अतिसारनाशक, मूत्रल, कफवातशामक, रक्तस्रावरोधक, त्वकशोधन
Doshakarma- वात-कफ और पित्त शामक

Medicinal uses

कृमिरोग और अजीर्ण
अतिसार
मूत्रविकार
रक्तस्राव
त्वचा रोग
वात-कफ विकार
हृदय दुर्बलता

Useful Part

बीज (सुपारी), पत्ते, तना

Doses

चूर्ण: 2–5 gm
क्वाथ: 30–50 ml
बीज: 1–2 बीज प्रतिदिन (औषधीय उपयोग में)

Important Formulation

पूगादि चूर्ण
सुपारी क्वाथ
वातशामक एवं कृमिघ्न योग

Shloka

पूगः कटु तिक्तः रूक्ष उष्णो वातकफशामकः।
कृमिस्निग्धनाशकः अतिसाररोधकः स्मृतः॥
"पूगोलघुस्तिक्तःकषायःकटुरुष्णकः।
कफवातहरःश्लेष्मशूलकृमिनाशनः॥" (भावप्रकाशनिघण्टु)

Hindi Name​

पूग, सुपारी

English Name

Areca nut, Betel nut

Botanical Name

Areca catechu Linn.

Family

Arecaceae

Scroll to Top