HERBAL GARDEN

प्रियंगु

Classification

Synoyms

प्रियंगु
प्रियंगु वेली
व्रणनाशिनी
रक्तशोधिनी

Habit

मध्यम आकार की झाड़ी, बेलनुमा चढ़ने वाली

Habitat

भारत में उत्तर प्रदेश, बिहार, महाराष्ट्र और मध्य भारत के जंगलों में स्वाभाविक रूप से पाई जाती है। यह उपोष्णकटिबंधीय और शुष्क क्षेत्रों में बढ़ती है।

Morphology

  • लता/झाड़ी: चढ़ने वाली, बेलनुमा
  • पत्ते: बड़े, अण्डाकार, हरे, मोटे
  • फूल: छोटे, सफेद या हल्के बैंगनी
  • फल: गोल, बैंगनी या नीले रंग के बैरी जैसे, बीजयुक्त
  • बीज: छोटे, कठोर

Chemical Composition

Alkaloids
Flavonoids
Tannins
Saponins
Phenolic compounds
Volatile oils

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त
Guna- लघु, रूक्ष
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- रक्तशोधक, व्रणरोपक, ज्वरघ्न, मूत्रविकारनाशक, वातकफशामक, शोथहर
Doshakarma- वात-कफ और पित्त संतुलक

Medicinal uses

ज्वर (विशेषकर वातज और कफज्वर)
व्रण और त्वचा रोग
मूत्रविकार
शोथ और सूजन
रक्तदोष और पित्तविकार
कुष्ठ

Useful Part

लता/झाड़ी, पत्ते, फल, बीज, छाल

Doses

क्वाथ/रस: 30–50 ml
चूर्ण: 3–6 gm
स्वरस: 10–15 ml

Important Formulation

प्रियंगादी क्वाथ
रक्तशोधक योग
व्रणरोपक कल्क

Shloka

प्रियंगु कटु तिक्तो वातकफशामकः।
व्रणज्वररक्तदोषनाशकः शोथहरः स्मृतः॥
"प्रियंगुस्तुवरःशीतःकषायःकृमिनाशनः।
ग्रहणीदोषशमनोरक्तपित्तास्रनाशनः॥" (भावप्रकाशनिघण्टु)

Hindi Name​

प्रियंगु, प्रियंगु वेली

English Name

Large-leaved beautyberry

Botanical Name

Callicarpa macrophylla Vahl

Family

Verbenaceae

Scroll to Top