HERBAL GARDEN

गंधप्रसारिणीं

Classification

Synoyms

गंधप्रसारिणीं
गंधवेली
महाकुली
कृमिविनाशिनी
वातहर

Habit

बहुवर्षीय चढ़ने वाली लता (Perennial climber)

Habitat

भारत में पश्चिम बंगाल, असम, उत्तर पूर्व और दक्षिण भारत में पाया जाता है। यह झाड़ियों और बगीचों की मेड़ पर स्वाभाविक रूप से उगता है।

Morphology

  • लता: चढ़ती हुई, बेलनुमा
  • पत्ते: अण्डाकार, लंबी, मोटे, हरे
  • फूल: छोटे, सफेद या हरे-सफेद, गुच्छों में
  • फल: छोटे, गोल, हरे से काले, तीखा स्वाद
  • बीज: छोटे, अण्डाकार

Chemical Composition

Alkaloids
Saponins
Tannins
Flavonoids
Phenolic compounds
Volatile oils
Paederoside (glycoside)

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त
Guna- लघु, रूक्ष
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- ज्वरघ्न, रक्तशोधक, कृमिघ्न, वातहर, मूत्रविकारशामक, शोथहर
Doshakarma- वात और पित्त शामक

Medicinal uses

ज्वर (विशेषकर वातज्वर)
कृमिरोग
मूत्रविकार
वातज दर्द व सूजन
रक्तपित्त
त्वचाविकार
उदर रोग

Useful Part

लता (चाल), पत्ते, जड़

Doses

क्वाथ: 30–50 ml
चूर्ण: 3–6 gm
स्वरस: 10–15 ml

Important Formulation

गंधप्रसारिणीद्रव
वातहर क्वाथ
रक्तशोधक योग

Shloka

गंधप्रसारिणीं तिक्तकटुर्वातशामकः।
ज्वरकृमिविनाशिनी रक्तशोधनं कुरुते॥
"गन्धप्रसारिणीतीक्ष्णालघ्वीतिक्ताकटुस्मृता।
वातशूलहराज्ञेयाबलाहन्ति च गुल्मनुत्॥" (भावप्रकाशनिघण्टु)

Hindi Name​

गंधप्रसारिणीं, गंधवेली

English Name

Stinkvine, Skunkvine

Botanical Name

Paederia foetida Linn.

Family

Rubiaceae

Scroll to Top