HERBAL GARDEN

पलाण्डू

Classification

Synoyms

पलाण्डू
प्याज
गृध्रफलिका

Habit

वार्षिक या द्विवार्षिक बल्बयुक्त पौधा

Habitat

भारत में समशीतोष्ण और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में उगाया जाता है। खेतों, बागों और घरों के पास आसानी से उगता है।

Morphology

  • तना (Stem)- भूमिगत बल्ब, छोटा तना
  • पत्ते (Leaves)- लंबी, बेलनाकार, हरी और खोखली
  • फूल (Flowers)- छोटे, सफेद या गुलाबी, छाता जैसे गुच्छे में
  • फल (Capsule)- त्रिकोनाकार, बीज युक्त
  • बीज (Seeds)- छोटे, गोल, काले या भूरे

Chemical Composition

एलिल प्रोपाइल डाइसल्फाइड
फ्लेवोनॉयड्स (क्वेरसेटिन)
सल्फर यौगिक
विटामिन C
एंथोकाइन और मिनरल्स

Guna-Karma

Rasa- कटु, तीक्ष्ण
Guna- हल्का, स्निग्ध
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- वातकफशामक, ज्वरहर, हृदय-बल्यवर्धक, रक्तस्रावरोधक, पाचन सुधारक
Doshakarma- वात और कफ शमन, पित्त नियंत्रक

Medicinal uses

कफ और वात दोष में उपयोगी
ज्वर, सर्दी, खांसी और श्वास रोग में लाभकारी
रक्तस्राव और पाचन दोष में सहायक
हृदय रोग और कमजोरी में बृंहणीय
त्वचा रोग और जलन में बाह्य उपयोग

Useful Part

बल्ब, पत्ते, फूल

Doses

बल्ब का रस - 5–10 मिलीलीटर
चूर्ण - 2–5 ग्राम
पत्ती क्वाथ - 20–50 मिलीलीटर

Important Formulation

पलाण्डूक्वाथ
वातकफशामक मिश्रण
ज्वरहर और रक्तस्रावरोधक योग

Shloka

पलाण्डू कटुका तीक्ष्णा वातकफशामक।
ज्वरहर हृदयबल्यपोषक रक्तस्रावरोधक च॥
"पलाण्डुस्तिक्तकषायश्चकटुकोमधुरस्तथा।
गुरुःस्निग्धोबलःशुक्र्योदीपनोवातनाशनः॥" (भावप्रकाशनिघण्टु)

Hindi Name​

पलाण्डू, प्याज, गुलकन्दी

English Name

Onion

Botanical Name

Allium cepa L.

Family

Liliaceae

Scroll to Top