HERBAL GARDEN

कासमर्द

Classification

Synoyms

कासमर्द
कासारि
कासहन्ता
पित्तपर्णी

Habit

वार्षिक या अल्पकालिक बहुवर्षीय, शाकीय पौधा

Habitat

भारत में पूरे देश में खेतों, सड़क किनारे और बंजर भूमि पर स्वतः उगता है; उष्णकटिबंधीय व उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में सामान्य

Morphology

  • ऊँचाई – 60–150 सेमी
  • तना – सीधा, शाखायुक्त, हल्का बालों वाला
  • पत्तियां – संयुक्त, 4–6 युग्म पत्रकों वाली, प्रत्येक पत्रक अंडाकार, नुकीला
  • फूल – पीले, गुच्छों में, जुलाई–सितंबर में
  • फल – पतला, लंबा, सपाट फली, जिसमें कई बीज होते हैं
  • बीज – भूरे-काले, चपटे, कठोर

Chemical Composition

एंथ्राक्विनोन ग्लाइकोसाइड्स (एमोडिन, क्राइसाफेनॉल)
फ्लेवोनॉयड्स
फेनोलिक यौगिक
प्रोटीन व अमीनो अम्ल
फिक्स्ड ऑयल
फाइटोस्टेरॉल
एल्कलॉइड्स

Guna-Karma

Rasa- तिक्त, कषाय
Guna- लघु, रुक्ष
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- कासहर, श्वासहर, कृमिनाशक, ज्वरघ्न, पाचनवर्धक, रक्तशोधक
Doshakarma- कफ-वात शामक, पित्तवर्धक

Medicinal uses

खाँसी और दमा में
कृमि संक्रमण में
बुखार में
त्वचा रोगों में
यकृत रोगों में
पाचन शक्ति सुधारने में

Useful Part

पत्तियां, बीज, जड़

Doses

चूर्ण – 3–6 ग्राम
क्वाथ – 30–50 मि.ली.
बीज – 1–3 ग्राम

Important Formulation

कासमर्द क्वाथ, कासमर्द चूर्ण, कासमर्दासव

Shloka

"कासं हन्ति श्वासं ज्वरं कृमीन् हन्ति रक्तपित्तनुत्।
कासमर्दो लघुस्तिक्तो वातकफविनाशनः॥"
"कासमर्दोलघुस्तिक्तोदीपनीयःकफापहः।
श्वासकासहरःकुष्ठवातज्वरविनाशनः॥" (Reference: Bhavaprakasha Nighantu)

Hindi Name​

कासमर्द, कासोंदी, कसौंदी

English Name

Coffee Senna, Negro Coffee

Botanical Name

Cassia occidentalis L.

Family

Fabaceae (Leguminosae)

Scroll to Top