नीली नील श्यामा
छोटा से मध्यम आकार का, बहुवर्षीय झाड़ीदार पौधा
भारत में गर्म और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में खेतों, मार्ग किनारे और बागों में उगाई जाती है।
इंडिगो इण्डिगोटिन फ्लेवोनॉयड्स सैपोनिन्स टैनिन्स
Rasa- कटु Guna- हल्का, रुक्ष Virya- उष्ण Vipaka- कटु Karma- रक्तविकार निवारक, ज्वरहर, वातकफशामक, त्वचा रोग निवारक Doshakarma- वात और कफ शामक, पित्त नियंत्रक
वात-कफ विकार, जोड़ों और स्नायु रोग में उपयोगी ज्वर, रक्त विकार और त्वचा रोग में लाभकारी हृदय और पाचन विकार में सहायक बालों के स्वास्थ्य और रंग निवारक
पत्ते, तना, बीज
पत्ती क्वाथ : 20–50 मिलीलीटर चूर्ण : 2–5 ग्राम लेप : आवश्यकतानुसार
नीली क्वाथ वात-कफशामक मिश्रण त्वचा रोग निवारक लेप
नीली कटुका वातकफशामक। ज्वरहर रक्तशोधन त्वच्यपुष्टिकारकः॥ "नीलीतिक्तोष्णवीर्यैकापित्तकफापहा। कुष्ठकृमिप्रमेहघ्नीशोथपाण्ड्वामयापहा॥" (राजनिघण्टु)
नीली, नील, इंडिगो
True Indigo, Indian Indigo
Indigofera tinctoria L.
Fabaceae (Leguminosae)