HERBAL GARDEN

रोहीतक

Classification

Synoyms

रोहीतक
रक्तशोधक
वातशामक
ज्वरहर

Habit

सघन झाड़ी या छोटा वृक्ष

Habitat

भारत के राजस्थान, गुजरात और मध्य प्रदेश के शुष्क और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में पाया जाता है।

Morphology

  • वृक्ष/झाड़ी: 3–6 मीटर ऊँचा
  • पत्ते: बड़े, लम्बे, अण्डाकार, किनारों पर हल्की लहर
  • फूल: पीले, घोंघा जैसे गुच्छों में
  • बीज: लंबा, पतला, हवादार
  • छाल: कठोर, औषधीय

Chemical Composition

Alkaloids
Flavonoids
Tannins
Saponins
Phenolic compounds
Essential oils

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त
Guna- हल्का, रूक्ष
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- ज्वरहर, वातकफशामक, रक्तशोधक, शोथहर, त्वकशोधन
Doshakarma- वात-कफ शमन, पित्त संतुलक

Medicinal uses

ज्वर, वातज दर्द और सूजन
रक्तदोष और पित्त दोष
त्वचा रोग
श्वसन विकार
मूत्रविकार

Useful Part

छाल, पत्ते, फूल, बीज

Doses

क्वाथ/रस: 30–50 ml
चूर्ण: 3–6 gm
कल्क/पेस्ट: आवश्यकतानुसार

Important Formulation

रोहीतक क्वाथ
वातशामक चूर्ण
रक्तशोधक कल्क

Shloka

रोहीतकः कटु तिक्तः वातकफशामकः।
ज्वररक्तदोषनाशकः शोथहरः त्वकशोधनः स्मृतः॥
"रोहितकंतिक्तकटुलघुश्लेष्मपित्तप्रशमनम्।
रक्तदोषंप्रशमयेत्कुष्ठकृमिविषापहम्॥" (भावप्रकाशनिघण्टु)

Hindi Name​

रोहीतक

English Name

Tecoma, Undulate trumpetbush

Botanical Name

Tecoma undulata

Family

Bignoniaceae

Scroll to Top