HERBAL GARDEN

इमली

Classification

Synoyms

इमली
अम्लीफल
तामरिंड

Habit

मध्यम से बड़ा पर्णपाती वृक्ष, 10–25 मीटर ऊँचा

Habitat

उष्णकटिबंधीय और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में पाया जाता है। भारत में आमतौर पर घरों, बाग-बगिचों और सड़क किनारे उगाया जाता है।

Morphology

  • ऊँचाई: 10–25 मीटर
  • तना: मोटा, भूरे रंग का
  • पत्ते: पर्णयुक्त, छोटे पत्तों वाले, हरे
  • फूल: छोटे, पीले और गुलाबी धब्बेदार
  • फल: लंबा, खट्टा-मीठा, बीजयुक्त कॉर्ड-like pods
  • बीज: कठोर, गोलाकार, भूरे

Chemical Composition

टार्ट्रिक एसिड
सिट्रिक एसिड
मैलिक एसिड
मिनरल्स (कैल्शियम, पोटैशियम, फॉस्फोरस)
फ्लेवोनॉइड्स, विटामिन C
शुगर, पेक्टिन

Guna-Karma

Rasa- अम्ल, मधुर
Guna- हल्का, स्निग्ध
Virya- शीतल
Vipaka- मधुर
Karma- वात-पित्त शमन, पाचन सुधारक, ज्वरनाशक, रक्तशोधन, मूत्रविकार नाशक
Doshakarma- वात और पित्त शामक, कफवर्धक (अत्यधिक सेवन पर)

Medicinal uses

फल – पाचन सुधारक, वात और पित्त शमन, ज्वर में लाभकारी
बीज – मूत्रविकार और अपच में उपयोगी
पत्ते – ज्वर, वात-पित्त विकार में उपयोगी
छाल – रक्तशोधन और वातशामक

Useful Part

फल
बीज
पत्ते
छाल

Doses

फलों का रस या गूदा – 20–30 ml
बीज चूर्ण – 1–2 ग्राम
पत्ते का काढ़ा – 20–30 ml
छाल का काढ़ा – 20–30 ml

Important Formulation

इमली फलों का रस या गूदा (पाचन सुधारक और वात-पित्त शमन में)
बीज चूर्ण (मूत्रविकार और अपच में)
पत्ते का काढ़ा (ज्वर और वात-पित्त विकार में)

Shloka

अम्लफलमितिः पाचकं वातपित्तशामकम्।
रक्तशोधनं च ज्वरहरं च सदा हि।।

Hindi Name​

इमली

English Name

Tamarind

Botanical Name

Tamarindus indica L.

Family

Fabaceae

Scroll to Top