HERBAL GARDEN

लक्ष्मणा

Classification

Synoyms

लक्ष्मणा
शूलहरिणी
वातहरिणी

Habit

झाड़ी, कांटेदार, लगभग 0.5–1.5 मीटर ऊँची

Habitat

भारत में खुले मैदान, खेत, मार्ग किनारे और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में उगती है।

Morphology

  • ऊँचाई: 0.5–1.5 मीटर
  • तना: कांटेदार, हरा, शाखायुक्त
  • पत्ते: लम्बे, नुकीले, गहरे हरे
  • फूल: बैंगनी या नीले, छोटे, सितारे जैसे
  • फल: लाल या पीले रंग के छोटे बेरी जैसे
  • बीज: छोटे, गोल

Chemical Composition

एल्कलॉइड्स (Solanine, Solasodine)
फ्लेवोनॉइड्स
टैनिक एसिड
सैपोनिन्स
एंटीऑक्सीडेंट यौगिक

Guna-Karma

Rasa- कटु, तिक्त
Guna- हल्का, सुखद
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma-वात-पित्त शमन, ज्वर नाशक, सूजन निवारक, त्वचा रोग निवारक, व्रण और चोट निवारक क
Doshakarma- वात और पित्त शामक, कफवर्धक (अत्यधिक सेवन पर)

Medicinal uses

पत्ते – वात और पित्त विकार, ज्वर और सूजन कम करने में उपयोगी
फल – त्वचा रोग और ज्वर में लाभकारी
तना – व्रण और चोट में बाहरी उपयोग
अर्क – रक्तशोधन और सूजन निवारक

Useful Part

पत्ते
फल
तना

Doses

पत्ते का रस या काढ़ा: 10–20 ml
फल: 2–5 फल / दिन
तना का लेप: घाव और व्रण पर बाहरी उपयोग

Important Formulation

लक्ष्मणा पत्ते का रस (वात-पित्त विकार और ज्वर में)
फल और तना का लेप (त्वचा रोग और व्रण में)

Shloka

लक्ष्मणापत्रं वातपित्तशामकम् ज्वरहरं च।
त्वचारोगनाशकं व्रणनाशकं सदा।।

Hindi Name​

लक्ष्मणा, जंगली बैगन

English Name

Sticky Nightshade, Litchi-leaved Nightshade

Botanical Name

Solanum sisymbriifolium Lam.

Family

Solanaceae

Scroll to Top