HERBAL GARDEN

शाल

Classification

Synoyms

अश्वकर्र्ण
अश्वकर्णिका
शालवृक्ष
शाल्मलि

Habit

बड़ा, दीर्घायु, सदाबहार वृक्ष

Habitat

यह वृक्ष भारत के उत्तर एवं मध्य भागों के वनों में विशेष रूप से पाया जाता है। उत्तराखंड, उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंड, मध्य प्रदेश और छत्तीसगढ़ के वनों में अधिक मात्रा में उपलब्ध।

Morphology

  • ऊँचाई – 30–35 मीटर तक
  • तना – सीधा, मोटा, भूरे रंग की दरारयुक्त छाल
  • पत्तियां – चौड़ी, अंडाकार, मोटी, चिकनी, चमकदार
  • फूल – छोटे, पीले-सफेद, गुच्छों में
  • फल – अखरोट जैसा, पंखनुमा छिद्रयुक्त आवरण सहित
  • गोंद – ‘साल दमर’ के नाम से प्रसिद्ध, औषधीय उपयोगी

Chemical Composition

रेज़िन (Dammar resin)
फ्लेवोनॉयड्स
टैनिन्स
एल्कलॉइड्स
शाल फिक्स्ड ऑयल
पॉलिसैकेराइड्स

Guna-Karma

Rasa- कषाय
Guna-गुरु, स्निग्ध
Virya- शीत
Vipaka- कटु
Karma- स्तम्भक, रक्तस्तम्भक, व्रणरोपण, शोथहर, दाहनाशक
Doshakarma- पित्त-कफ शामक

Medicinal uses

रक्तस्राव एवं अतिसार में
घाव व्रण पर लगाने हेतु
शोथ एवं दाह को शमन करने में
मूत्र विकारों में
त्वचा रोगों में लाभकारी

Useful Part

गोंद (साल दमर), छाल, बीज, पत्तियां

Doses

चूर्ण – 3–6 ग्राम
गोंद – 1–3 ग्राम
क्वाथ – 30–50 मि.ली.

Important Formulation

साल रस, साल दमर लेप, व्रणरोपण कल्प

Shloka

"शालो हि स्तम्भनः प्रोक्तः पित्तकफहरः स्मृतः।
रक्तस्तम्भनकृत् शीघ्रं व्रणदाहहरः परः॥"
"शालश्चकटुकस्तिक्तःकषायःशीतलःस्थिरः।
व्रणकुष्ठहरःकंठ्यःरक्तपित्तकफापहः॥" (भावप्रकाशनिघण्टु)

Hindi Name​

शाल, साल

English Name

Sal Tree, Indian Dammer Tree

Botanical Name

Shorea robusta Gaertn.

Family

Dipterocarpaceae

Scroll to Top