HERBAL GARDEN

लोणिका

Classification

Synoyms

लोणिका
करमूल
लुकी

Habit

छोटा, बारहमासी जड़ी-बूटी, भूमि पर फैली हुई

Habitat

गर्म और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में सामान्य रूप से उगने वाली जंगली और बाग-बगिचों में पाई जाती है।

Morphology

  • ऊँचाई: 10–30 सेंटीमीटर
  • तना: मांसल, हरे रंग का, भूमि पर फैलाव वाला
  • पत्ते: छोटे, मांसल, अंडाकार
  • फूल: पीले, छोटे, खुले
  • फल: गोलाकार, बीजयुक्त, 3–5 मिमी व्यास
  • बीज: छोटे, काले, गोल

Chemical Composition

अल्कलॉइड्स
फ्लेवोनॉइड्स
विटामिन A, C
ओमेगा-3 फैटी एसिड
मिनरल्स (कैल्शियम, पोटैशियम, मैग्नीशियम)
ऑक्सैलिक एसिड, लाइपिड

Guna-Karma

Rasa- कषाय, अम्ल, कटु
Guna- हल्का, स्निग्ध
Virya- शीतल
Vipaka- मधुर
Karma- वात-पित्त शमन, मूत्रविकार नाशक, रक्तशोधन, ज्वरनाशक, वातज रोग नाशक
Doshakarma- वात और पित्त शामक, कफवर्धक (अत्यधिक सेवन पर)

Medicinal uses

पत्ते – मूत्रविकार, ज्वर, वातज रोग, अपच
फूल – वात-पित्त शमन, ज्वर नाशक
तना – त्वचा रोग और रक्तशोधन
रस – व्रण और जलन में लाभकारी

Useful Part

पत्ते
फूल
तना

Doses

पत्ते का रस या काढ़ा – 10–20 ml
सूखा पत्ते का चूर्ण – 1–2 ग्राम
फूल और तना – आवश्यकता अनुसार

Important Formulation

लोणिका का रस (व्रण, जलन और त्वचा रोग में)
पत्ते का काढ़ा (मूत्रविकार और ज्वर में)

Shloka

लोणिकापत्रं वातपित्तशामकं हि।
मूत्रविकारनाशकं रक्तशोधनं च सदा।।

Hindi Name​

लोणिका, लुकी, करमूल

English Name

Purslane, Common Purslane

Botanical Name

Portulaca oleracea L.

Family

Portulacaceae

Scroll to Top