HERBAL GARDEN
आम्रगन्धि हरिद्रा
Classification
Synoyms
आम्रगन्धिहरिद्रा
आम्रसुगन्धा
कन्दहरिद्रा
अम्रकीहरिद्रा
Habit
बहुवर्षीय (Perennial) क्षुप (Herb)
Habitat
यह भारत के उष्ण एवं उपोष्ण कटिबंधीय क्षेत्रों जैसे कि महाराष्ट्र, गुजरात, मध्यप्रदेश, आंध्रप्रदेश और पश्चिम बंगाल में विशेष रूप से उगाई जाती है।
Morphology
- ततना: भूमिगत प्रकंद (Rhizome)
-
पत्तियाँ: लंबी, भालाकार, हरेरंगकी
-
फूल: हल्के गुलाबी या बैंगनी रंग के, शंकुकार पुष्पगुच्छ में
- प्रकंद (Rhizome): हल्दी के समान परंतु आम जैसी सुगंध लिए हुए
Chemical Composition
अमादा तेल (Amada oil)
स्टॉर्च
कार्वोन
क्युरक्युमिनॉइड्स
जिंगिबरिन
β-Myrcene
Cineole
फेनोलिकयौगिक
फ्लावोनॉयड्स
Guna-Karma
Rasa- कटु (Pungent), तिक्त (Bitter)
Guna- लघु (Light), स्निग्ध (Unctuous), तीक्ष्ण (Sharp)
Virya- शीत (Cold)
Vipaka- कटु (Pungent)
Karma- दीपनीय (Appetizer), पाचन (Digestive), कुष्ठघ्न (Skin disease reliever), शोथहर (Anti-inflammatory), व्रणरोपण (Wound healing), रक्तशोधक (Blood purifier)
Doshakarma- पित्तशामक, कफशामक
Medicinal uses
पाचन क्रिया सुधारने में
त्वचाविकारों में
सूजन (शोथ) एवं दर्द में
घाव भरने हेतु लेप रूप में
खांसी एवं कफ विकारों में
रक्त शुद्धि हेतु
मूत्रकृच्छ्र (Dysuria) में
Useful Part
प्रकंद (Rhizome)
Doses
चूर्ण: 2–5 ग्राम
रस/स्वरस: 10–20 मिली
क्वाथ: 30–50 मिली
लेप: बाह्य उपयोग हेतु आवश्यकता नुसार
Important Formulation
आम्रगन्धि हरिद्रा चूर्ण
आम्रगन्धि लेप
कुष्ठहर लेपों में
व्रण रोपण Taila
अंबाहल्दी मुरब्बा (लोक उपयोग में)
Shloka
आम्रगन्धा तिक्तोष्णाकटुका शोथनाशिनी।
कुष्ठपित्त व्रणघ्नीचपित्त कफविनाशिनी॥
Hindi Name
अंबाहल्दी, आमहल्दी
English Name
Mango Ginger
Botanical Name
Curcuma amada Roxb.
Family
Zingiberaceae
