HERBAL GARDEN

स्नूही

Classification

Synoyms

स्नूही
दूधेला
वीरतरु
क्षारद्रवा
वीर्यवती

Habit

झाड़ी या छोटा कांटेदार वृक्ष

Habitat

यह भारत के शुष्क एवं अर्धशुष्क क्षेत्रों में सामान्यतः पाया जाता है। विशेषतः राजस्थान, महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, गुजरात में।

Morphology

  • यह एक कांटेदार, रसस्रावक पौधा है।
  • तना मोटा, हरा एवं मांसल होता है।
  • शाखाएं सपाट होती हैं जिनके किनारों पर छोटे-छोटे कांटे होते हैं।
  • पत्तियाँ छोटी, मांसल और कम समय तक रहने वाली होती हैं।
  • फूल छोटे, हरे-पीले रंग के होते हैं।
  • पौधे से श्वेत लेटेक्स (दूध) निकलता है।

Chemical Composition

Euphorbin, resin, taraxerol, taraxerone
Euphol
Latex contains diterpenoids, enzymes, and alkaloids

Guna-Karma

Rasa- तिक्त, कटु
Guna- लघु, तीक्ष्ण, स्निग्ध
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- वेदनास्थापक (analgesic), शोथहर (anti-inflammatory), रेचक (purgative), कृमिघ्न, कुष्ठघ्न, दीपक, वेधन, शोधन
Doshakarma- कफ-वात हर

Medicinal uses

अर्श (piles) में शोधन हेतु उपयोगी
कफ-विकार एवं आमवात में लाभकारी
कुष्ठ (skin diseases) में बाह्य रूप से प्रयोग
कृमि एवं विष नाशक
शोथ (inflammation) में लेप रूप में
स्त्री रोगों में योनिशोधन हेतु
दन्तशूल व कानदर्द में तेल रूप में उपयोग

Useful Part

दूध (latex)
मूल (root)
पत्र (leaves)
क्षार (alkaline ash)

Doses

लेटेक्स: 1–2 बूँद (बहुत सावधानीपूर्वक)
क्षार: 125–250 mg
चूर्ण: 1–3 ग्राम

Important Formulation

चित्रकादि वटी
अर्कस्नूही
स्नुहीक्षार
अर्श कुठार रस

Shloka

स्नूही कटु तिक्ता च वह्न्योष्णा दीपनाऽनिलघ्नी च।
शोफकुष्ठार्शसां हन्त्री वेधनी शोधन्यपि च॥

Hindi Name​

स्नूही, सींधव

English Name

Indian Spurge Tree

Botanical Name

Euphorbia neriifolia

Family

Euphorbiaceae

Scroll to Top