खदिरवंशकराजखदिरकंठनाशक
मध्यम से बड़े आकार का सदाबहार कांटेदार वृक्ष
शुष्क और अर्ध-शुष्क क्षेत्रों में, विशेषकर राजस्थान, पंजाब, हरियाणा, गुजरात और मध्य भारत में
गोंद (गम अरेबिक) – पॉलिसैकेराइड टैनिन (15–20%) फ्लेवोनोइड्स एल्कलॉइड्स ग्लाइकोसाइड्स आवश्यक तेल (volatile oils)
Rasa- कषाय, तिक्त Guna- गुरु, रूक्ष Virya- शीत Vipaka- कटु Karma- स्तम्भन, रक्तस्तम्भक, व्रणरोपण, दन्त्य, कफ-पित्त शामक Doshakarma- कफ-पित्त शामक
दंतधावन (दातुन) से मुख की दुर्गंध, पायरिया, मसूड़ों की सूजन में लाभकारी अतिसार, प्रवाहिका और रक्तस्राव में छाल का काढ़ा घाव, अल्सर और त्वचा रोगों में लेप गोंद (गोंद कतीरा) बल्य एवं वायुनाशक खाँसी, गले की खराश और स्वर बैठने में लाभकारी
छाल, गोंद, पत्ते, फल
छाल का काढ़ा: 50–100 ml गोंद: 2–5 g पाउडर: 3–6 g
खदिरादि वटी खदिरारिष्ट बबूल छाल का काढ़ा
बबूलो गुडखदिरोऽर्कः कषायस्तुवरस्तथा। स्तम्भनं शोथनं तिक्तं व्रणरोपणमेव च॥
बबूल, कीकर
Indian Gum Arabic Tree, Babul Tree
Acacia arabica Willd.
Mimosaceae