HERBAL GARDEN

रक्तवासा

Classification

Synoyms

रक्तवासा
ज्वरहरिणी
वातशामिनी

Habit

छोटी झाड़ी, लगभग 0.5–1.5 मीटर ऊँची, घनी शाखायुक्त

Habitat

भारत में खुली भूमि, खेत, मार्ग किनारे, आर्द्र और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में सामान्यत: पाया जाता है।

Morphology

  • ऊँचाई: 0.5–1.5 मीटर
  • तना: हरा, काँटों वाला, शाखायुक्त
  • पत्ते: विपरीत, अंडाकार या लांबी में अंडाकार, हरे
  • फूल: बैंगनी, नीले या गुलाबी, छोटे, गुच्छों में
  • फल: कैप्सूल, बीज छोटे और गोल
  • बीज: हल्के, छोटे, सूखने पर फैलने वाले

Chemical Composition

फ्लेवोनॉइड्स
एल्कलॉइड्स
सैपोनिन्स
टैनिक एसिड
एंटीऑक्सीडेंट यौगिक

Guna-Karma

Rasa- कटु, कषाय
Guna- हल्का, सुखद
Virya- शीतल
Vipaka- कटु
Karma-वात-पित्त शमन, ज्वर नाशक, सूजन निवारक, श्वसन रोग निवारक, घाव और व्रण निवारक
Doshakarma- वात और पित्त शामक, कफवर्धक (अत्यधिक सेवन पर)

Medicinal uses

पत्ते – ज्वर, वात-पित्त विकार, श्वसन रोग में उपयोगी
फूल – घाव, व्रण और सूजन में लाभकारी
तना – घाव और चोट में बाहरी उपयोग
अर्क – रक्तशोधन, ज्वर और वात-पित्त शमन

Useful Part

पत्ते
फूल
तना

Doses

पत्ते का रस या काढ़ा: 10–20 ml
फूल का अर्क: 5–10 ml
तना का लेप: घाव और चोट पर बाहरी उपयोग

Important Formulation

रक्तवासा पत्ते का रस (ज्वर और वात-पित्त विकार में)
फूल और तना का लेप (घाव और व्रण में)

Shloka

रक्तवासापत्रं ज्वरहरं वातपित्तशामकम्।
व्रणनाशकं सूजननाशकं च सदा।।

Hindi Name​

रक्तवासा

English Name

Hop-headed Barleria, Wild Hop

Botanical Name

Barleria lupulina Lindl.

Family

Acanthaceae

Scroll to Top