HERBAL GARDEN

Pattashak

Classification

Synoyms

शंखबेल, Vriddhadaru

Habit

बेलनुमा लता, 1–5 मीटर लंबी, शाखायुक्त

Habitat

उष्णकटिबंधीय और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्र; किनारे और नमी वाली मिट्टी में उगता है

Morphology

  • पत्तियाँ: हृदयाकार, गहरी हरी
  • फूल: छोटे, पीले या हल्के नीले, बेल पर उगते
  • तना: पतली बेल, लचीली, शाखायुक्त
  • जड़: मांसल, रसयुक्त

Chemical Composition

एल्कलॉइड्स, फ्लेवोनॉइड्स
टैनिन्स और कार्बोहाइड्रेट्स
एंटीऑक्सीडेंट और स्नायुशक्ति बढ़ाने वाले यौगिक

Guna-Karma

Rasa- कटु, मधुर
Guna- लघु, रसयुक्त
Virya- उष्ण
Vipaka- मधुर
Karma- स्नायुशक्ति बढ़ाने वाला, मानसिक तनाव कम करने वाला, पाचन और ऊर्जा बढ़ाने वाला निवारक
Doshakarma- वात और कफ दोष निवारक; पित्त संतुलित

Medicinal uses

स्नायुशक्ति और मांसपेशियों की ताकत बढ़ाने में सहायक
मानसिक तनाव, चिंता और थकान कम करने में उपयोगी
पाचन शक्ति और ऊर्जा बढ़ाने में लाभकारी

Useful Part

पत्तियाँ, जड़, फूल

Doses

जड़: 5–10 g काढ़ा या चूर्ण रूप में पत्तियाँ: 5–7 g काढ़ा फूल: 2–5 g

Important Formulation

जड़ और पत्तियों का काढ़ा (स्नायुशक्ति और ऊर्जा हेतु)
फूल का रस (मानसिक तनाव में सहायक)

Shloka

“कटुकं रसयुक्तं स्नायुवर्धकं मानसिकशक्तिवर्धकं च।
शंखबेलपत्तिजड़फूलं शरीरसुखप्रदम्॥”

Hindi Name​

शंखबेल, दीप्तिबेल

English Name

Coastal Morning Glory, Funicular Ipomoea

Botanical Name

Ipomoea funicularis R.W.Johnson

Family

Convolvulaceae

Scroll to Top