HERBAL GARDEN

Bitter leaf

Classification

Synoyms

Shweta Karela, Chirabil, Nimbevala

Habit

साल भर हरा रहने वाली झाड़ी, चढ़ाई नहीं करती

Habitat

उष्णकटिबंधीय और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में खुले जंगलों और बगीचों में

Morphology

  • पत्तियाँ: हरी, लंबाई में 10–15 cm, कड़वे स्वाद वाली
  • तना: लम्बी, झाड़ीदार
  • फूल: बैंगनी या नीले रंग के छोटे फूल, गुच्छों में
  • बीज: छोटे, हल्के और भूरे रंग के

Chemical Composition

फ्लावोनॉइड्स, इरिडॉइड्स, सेसक्विटरपीन लैक्टोन्स, विटामिन C
एंटीऑक्सीडेंट, एंटीमाइक्रोबियल, एंटीइंफ्लेमेटरी गुण

Guna-Karma

Rasa- कड़वा
Guna- हल्का
Virya- शीत
Vipaka- मधुर
Karma- रक्तवर्धक, रोगप्रतिरोधक, मधुमेह नियंत्रण, ज्वरनाशक
Doshakarma- कफ और पित्त दोष नाशक

Medicinal uses

मधुमेह और उच्च रक्त शर्करा में लाभकारी
पेट और यकृत की समस्याओं में सहायक
खून साफ करने और इन्फेक्शन कम करने में उपयोगी
प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाने और वायरल बुखार में सहायक

Useful Part

पत्तियाँ, तना

Doses

पत्तियाँ: 5–10 g काढ़ा या जूस
तना: 2–5 g सूखा चूर्ण

Important Formulation

पत्तियों का रस या काढ़ा (मधुमेह और रक्त शुद्धिकरण के लिए)
जड़ी-बूटी मिश्रण (एलर्जी और वायरल बुखार में)

Shloka

“कड़्वं रक्तशुद्धिकारकं पत्तं, रोगहरं प्रतिरक्षामृतम्।
वर्नोनिया सूक्ष्मबलं देहि, स्वास्थ्यं सर्वदा वर्धयेत्॥”

Hindi Name​

कड़वा पत्ता

English Name

Bitter Leaf

Botanical Name

Vernonia amygdalina Delile

Family

Asteraceae

Scroll to Top