HERBAL GARDEN

अरलु (Aralu)

Classification

Synoyms

अरालु
पिच्छिल
महालिंगा
दुष्पर्ण
श्वेतारालु

Habit

बड़ा पर्णपाती वृक्ष (Deciduous tree), 18–25 मीटर ऊँचा होता है।

Habitat

भारत में सामान्यतः शुष्क तथा उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में पाया जाता है। राजस्थान, गुजरात, मध्यप्रदेश, महाराष्ट्र, उड़ीसा और दक्षिण भारत में प्रचुर मात्रा में मिलता है।

Morphology

  • Root: गहरी, काष्ठमय और सुगंधित।
  • Stem: सीधा, भूरे रंग का, छाल मोटी और गंधयुक्त।
  • Leaves: बड़े, संयुक्त, पंखनुमा पत्ते, जिनमें 8–10 जोड़े पर्णिकाएँ होती हैं।
  • Flowers: छोटे, हरित-श्वेत, ग्रीष्म ऋतु में गुच्छों में लगते हैं।
  • Fruits: पंखदार (सामारा) बीज, जो वायुवाहक होते हैं।

Chemical Composition

क्वासिन (Quassin), अईलैंथिन (Ailanthin), एल्कलॉइड्स, ग्लाइकोसाइड्स, टैनिन, रेज़िन, आवश्यक तेल (Essential oil)

Guna-Karma

Rasa- तिक्त, कषाय
Guna- लघु , रूक्ष
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- दीपन, पाचन, कृमिघ्न, वात-कफ शामक, ज्वरघ्न, रक्तशोधक, व्रणरोपण, कास-श्वासहर
Doshakarma- वात-कफ शामक

Medicinal uses

ज्वर (Fever)
कृमिरोग (Intestinal worms)
चर्मरोग (Skin diseases)
श्वास, कास (Asthma, Cough)
पाचन तंत्र विकार (Loss of appetite, dyspepsia)
व्रण (Ulcers, wounds)
यकृत विकार (Liver disorders)
वात-कफ जन्य विकार

Useful Part

छाल (Bark), पत्ते, बीज

Doses

छाल का काढ़ा: 20–40 मि.ली.
चूर्ण: 3–6 ग्राम
क्वाथ: 30–50 मि.ली. प्रति दिन

Important Formulation

अरालु क्वाथ
दशमूलारिष्ट
अरालु चूर्ण
पंचतिक्त घृत गुग्गुलु (सहायक द्रव्य के रूप में)

Shloka

अरालुस्तिक्तकषायो लघुश्चोष्णोऽनिलकफजित्।
दीपनः कृमिघ्नो मेध्यो रक्तदोषहरः परः॥

Hindi Name​

अरलु / महानेम / महालिंगा

English Name

Tree of Heaven / Indian Tree of Heaven

Botanical Name

Ailanthus excelsa Roxb.

Family

Simaroubaceae

Scroll to Top