HERBAL GARDEN

अमृतफल (अमरुद)

Classification

Synoyms

अमृतफल
अमरुद
जूवा

Habit

मध्यम आकार का पर्णपाती वृक्ष, 3–8 मीटर ऊँचा

Habitat

उष्णकटिबंधीय और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में पाया जाता है। भारत में आमतौर पर बाग-बगिचों, घरों के आँगन और सड़क किनारे उगाया जाता है।

Morphology

  • ऊँचाई: 3–8 मीटर
  • तना: भूरे रंग का, मध्यम मोटाई
  • पत्ते: अंडाकार, गहरे हरे, ऊपर से खुरदरे
  • फूल: सफेद, छोटे, गुच्छों में
  • फल: गोल या अंडाकार, हरे से पीले, मीठा या खट्टा
    बीज: छोटे, कठोर

Chemical Composition

विटामिन C (अत्यधिक मात्रा में)
विटामिन A
पेक्टिन और फाइबर
फ्लेवोनॉइड्स, टैनिन्स
मिनरल्स (कैल्शियम, फास्फोरस, आयरन)

Guna-Karma

Rasa- मधुर, कषाय
Guna- हल्का, सुखद
Virya- शीतल
Vipaka- मधुर
Karma- रक्तवर्धक, पाचनशक्ति वर्धक, ज्वर नाशक, वातपित्त शमन, रोगप्रतिरोधक
Doshakarma- वात और पित्त शामक, कफवर्धक (अत्यधिक सेवन पर)

Medicinal uses

फल – बल्य, रक्तवर्धक, पाचनशक्ति वर्धक, मधुमेह नियंत्रक
पत्ते – दस्त, ज्वर, रक्ताल्पता, पेट दर्द में उपयोगी
छाल – मधुमेह, रक्तशोधन, त्वचा रोग में लाभकारी
बीज – हल्का दस्त और अपच में उपयोगी

Useful Part

फल
पत्ते
छाल
बीज

Doses

पत्ते का काढ़ा – 20–30 ml
फल – आवश्यकता अनुसार (आहार रूप में)
छाल काढ़ा – 20–30 ml
बीज चूर्ण – 1–2 ग्राम

Important Formulation

अमरुद पत्ता काढ़ा (दस्त और ज्वर में)
फल (बल्य, रक्तवर्धक और पाचनवर्धक)
छाल काढ़ा (मधुमेह और त्वचा रोग में)

Shloka

अमृतफलं बल्यं रक्तवर्धकं च पचने।
ज्वरनाशकं रोगप्रतिरोधकं च सदा हि।।

Hindi Name​

अमृतफल, अमरुद

English Name

Guava

Botanical Name

Psidium guajava L.

Family

Myrtaceae

Scroll to Top