HERBAL GARDEN

वाताद (बादाम)

Classification

Synoyms

वाताद
वाताम
वातादफल
बदाम

Habit

छोटा या मध्यम आकार का पर्णपाती वृक्ष

Habitat

मुख्यतः पश्चिमी एशिया, ईरान, अफगानिस्तान तथा कश्मीर और हिमालयी क्षेत्रों में पाया जाता है। अब भारत में इसकी कृषि व्यापक रूप से की जाती है।

Morphology

  • वृक्ष लगभग 4–10 मीटर ऊँचाई का होता है।
  • पत्तियाँ भालाकार व हरे रंग की होती हैं।
  • फूल गुलाबी-सफेद रंग के होते हैं।
  • फल में कठोर बीज होता है जिसे बादाम कहा जाता है।
  • बीज में एक ही गिरी होती है, जो औषधीय व पोषक होती है।

Chemical Composition

Fatty acids (oleic acid, linoleic acid)
Proteins
Vitamin E, B-complex
Minerals: Calcium, Magnesium, Iron, Zinc
Antioxidants
Amygdalin (in bitter almonds)

Guna-Karma

Rasa- मधुर
Guna- गुरु, स्निग्ध
Virya- उष्ण
Vipaka- मधुर
Karma- बल्य, मेध्य, वृष्य, तृषाहरण, त्वच्य, वातशामक, रसायन
Doshakarma- वात व पित्त शामक (मात्रानुसार), कफवर्धक (अधिक मात्रा में)

Medicinal uses

स्मृतिवर्धन, मस्तिष्क शक्ति वृद्धि
स्नायु दुर्बलता, वातरोग
बालकों में शारीरिक व मानसिक विकास हेतु
त्वचा की कान्ति व नमी बढ़ाने में
वीर्यवृद्धि व शुक्र दोष में उपयोगी
कब्ज व सूखी खाँसी में लाभकारी
हृदय रोगों में पोषण हेतु उपयोगी

Useful Part

बीज (गिरी)
तैल (बादाम तेल)

Doses

बीज: 5–10 ग्राम (भीगाकर या पीसकर)
तेल: 5–10 मि.ली आंतरिक प्रयोग हेतु, आवश्यकता अनुसार बाह्य प्रयोग

Important Formulation

बादाम पाक
मेध्य रसायन योग
बादाम रोगन (तेल)
बालबल्य मिश्रण

Shloka

वातादं मधुरं तिक्तं स्निग्धं बल्यं वृषं शुभम्।
मेध्यं त्वच्यं रसायनं वातपित्तविनाशनम्॥

Hindi Name​

बादाम

English Name

Almond

Botanical Name

Prunus amygdalus Batsch

Family

Rosaceae (गुलाब कुल)

Scroll to Top